Kun je een kind met autisme leren praten?
Niet rechtstreeks. “Zeg eens beker” werkt vaak averechts: veel kinderen worden er juist stil van.
Het woord zelf kun je wel leren. In 18 onderzoeken leerden ouders thuis taal aanbieden aan jonge kinderen met een taalachterstand. De kinderen gingen meer begrijpen en meer taal gebruiken.
Aan deze drie dingen kun je bouwen.
- Begrijpen. Je kind pakt de beker als jij “beker” zegt.
- Vragen op een manier die nu al lukt. Wijzen, je hand pakken, een plaatje geven, een knop op een spraakcomputer.
- Elke dag horen. Eén duidelijk woord, op het goede moment, zonder dat je kind het hoeft na te zeggen.
De eerste tien woordjes kiezen
Begin met ongeveer tien woorden voor dingen die je kind graag wil en elke dag tegenkomt. Kleuren, vormen, letters en cijfers komen later.
Maak een plaatje bij elk van je tien woordenEten en drinken
- Voorbeelden
- koekje, appel, beker
- Waarom
- Komt een paar keer per dag terug en je kind wil het graag
Spelen
- Voorbeelden
- auto, bal, bellen
- Waarom
- Je kind kijkt er al naar, dus het woord valt op het goede moment
Vaste momenten
- Voorbeelden
- schoenen, bad
- Waarom
- Zelfde plek, zelfde volgorde, elke dag
Kleine woorden
- Voorbeelden
- meer, klaar
- Waarom
- Passen bij alles: meer koekje, meer bellen, bad klaar
| Soort woord | Voorbeelden | Waarom |
|---|---|---|
| Eten en drinken | koekje, appel, beker | Komt een paar keer per dag terug en je kind wil het graag |
| Spelen | auto, bal, bellen | Je kind kijkt er al naar, dus het woord valt op het goede moment |
| Vaste momenten | schoenen, bad | Zelfde plek, zelfde volgorde, elke dag |
| Kleine woorden | meer, klaar | Passen bij alles: meer koekje, meer bellen, bad klaar |
Eerst begrijpen, dan zeggen
Meestal begrijpt een kind een woord voordat het dat woord gebruikt. Dat kan je kind laten zien zonder te praten: door te kijken, te wijzen of iets te geven.
Zet een beker en een schoen op tafel en zeg “beker”. Houd je handen stil en kijk naar je kind. Pakt je kind de beker, dan kent het dat woord. Pakt het de schoen? Schuif de beker iets dichterbij en zeg nog een keer “beker”. Geen “nee”, geen zucht.
Een woord begrijpen, om het ding vragen en het woord zeggen zijn drie verschillende vaardigheden. De ene komt niet vanzelf uit de andere voort.
Bekijk hoe taal zich stap voor stap ontwikkeltWaar is de bal?
Hond
Bal
Appel
Schoenen
Zeg één woord, laat het zien en wacht
“Wil je nu even je schoenen aandoen, want we gaan zo naar de speeltuin?” is een hele zin. Je kind moet zelf het woord vinden waar het om gaat. “Schoenen” is één woord.
- 1Zeg één woordDuidelijk en iets langzamer dan anders, op het moment dat je kind naar het ding kijkt. “Schoenen.”
- 2Laat het zienHoud de schoenen omhoog, maak een gebaar of tik het plaatje aan.
- 3WachtTel in je hoofd rustig tot vijf. Een blik, een stap naar de deur of een geluidje is de beurt van je kind.
- 4Geef antwoordHelp met de schoenen en zeg het woord nog één keer.
Gebaren, plaatjes of een spraakcomputer erbij
Een woord blijft beter hangen als je kind het ook ziet. In een overzicht van 28 onderzoeken wezen volwassenen plaatjes aan terwijl ze praatten. Wie zo communiceert, ging daardoor meer begrijpen en zelf meer duidelijk maken.
Zitten plaatjes het praten in de weg? In een ander overzicht ging geen enkel kind minder praten door ondersteunde communicatie, en de meesten zeiden iets meer.
- GebarenNederlands met Gebaren (NmG): je zegt het woord en maakt het gebaar erbij.
- PictogrammenPlaatjes voor het dagritme, om te kiezen en om te laten zien wat er gaat gebeuren.
- PECSJe kind geeft een plaatje om iets te vragen, en bouwt daarna zinnetjes.
- SpraakcomputerEen tablet of apparaat dat het woord uitspreekt als je kind op het plaatje tikt.
Zo ziet een PECS-zinnetje eruit
Woordjes oefenen in vijf vaste momenten
Begin met één moment. Voelt dat gewoon, neem er dan een tweede bij.
- 1Tussendoortje: koekje, appel, meerHoud twee dingen omhoog: “koekje” in de ene hand, “appel” in de andere. Reiken is een antwoord. Is het bordje leeg, dan zeg je “klaar”.
- 2Bad: water, eend, handdoekZeg “water” als je de kraan opendraait, elke keer. Houd de eend naast je gezicht, zeg “eend” en wacht even voordat de eend het water in mag.
- 3Schoenen: schoenen, aan, buitenZeg “schoenen” bij de deur. “Aan” bij elke voet. “Buiten” als de deur opengaat.
- 4Spelen: auto, gaan, omhoogHoud de auto boven aan de baan, zeg “klaar voor de start…” en wacht. Een blik, een wiebel of een geluid levert “gaan!” op.
- 5Prentenboek: hond, bal, bedKies een boek met één duidelijk plaatje per bladzijde. Wijs aan en zeg het woord: “hond”. Vraag na een paar dagen “waar is de hond?” en wacht.
Van het kaartje naar de fruitschaal
Ouders vertellen het ons vaak. Hun kind wijst “appel” elke keer goed aan op het kaartje, en loopt daarna langs de appels in de fruitschaal. Je kind heeft dat ene plaatje geleerd, op die ene plek.
Neem het woord dus mee door het huis. De rode appel op het kaartje. De groene in de schaal. Een partje op het bord. Laat ook anderen het woord zeggen, zoals oma bij haar deur.

Houd het kort en rustig
Een paar minuten per keer is genoeg, een paar keer per dag. Stop als je kind nog rustig is. Draait je kind weg, neem dan later een kleinere stap.
Een thuisprogramma met de hand bijhouden put ouders uit. Je mag het klein houden: tien woorden, vijf momenten, geen lijstje.

Wanneer vraag je de logopedist?
Zodra je je zorgen maakt. Een logopedist kijkt welke woorden en welke hulp bij je kind passen. Neem je tien woorden mee.
In Nederland wordt logopedie voor kinderen vergoed uit de basisverzekering, zonder eigen risico. Bij een gewone praktijk kun je meestal zonder verwijzing terecht. In Vlaanderen ga je via Kind en Gezin, de huisarts of de kinderarts.
