Spraak, taal en communicatie

Preverbale logopedie: hulp voordat je kind praat

Preverbale logopedie is logopedie voor kinderen die nog niet praten. Het gaat over twee dingen: eten, drinken en de mond bij baby’s en peuters, en de communicatie die aan woorden voorafgaat, zoals samen kijken, nadoen en om de beurt gaan. Je kind kan ermee terecht als het nog geen woorden zegt, ook bij autisme, een ontwikkelingsachterstand of LVB.

Bijgewerkt op

Een gelamineerde kaart met een foto van een rode appel ligt op de keukentafel, voor een schaal met appels, mandarijnen en bananen.

Wat is preverbale logopedie?

Preverbaal betekent “voor het praten”. In Nederland is preverbale logopedie een eigen specialisatie. Een preverbaal logopedist heeft een extra opleiding en helpt baby’s en jonge kinderen met drinken aan de borst of uit de fles, eten van een lepel, kauwen, slikken, kwijlen en een mond die vaak openhangt. Zorgverzekeraars kennen er een aparte behandeling voor.

Ouders en logopedisten gebruiken het woord ook breder: voor hulp aan kinderen die nog niet praten. Dan gaat het om de stappen die vóór de eerste woorden komen. Een kind moet eerst ontdekken dat het met een ander iets kan delen, dat het geluiden en gebaren kan nadoen en dat een gesprek heen en weer gaat. Die voorwaarden heten ook wel de communicatieve voorwaarden voor taal.

Beide kanten horen bij elkaar. De mond die drinkt en kauwt, is dezelfde mond die later klanken maakt. En een kind dat geniet van samen eten, oefent ook kijken, wachten en reageren.

  • Waar gaat het om?

    Eten, drinken en de mond
    Zuigen, drinken, eten van een lepel, kauwen, slikken, kwijlen
    Communicatie voor de woorden
    Aandacht delen, nadoen, om de beurt gaan, begrijpen, wijzen, gebaren
  • Voor welke kinderen?

    Eten, drinken en de mond
    Baby’s en peuters met eet- of drinkproblemen, bijvoorbeeld na een vroeggeboorte of bij schisis
    Communicatie voor de woorden
    Peuters en kleuters die nog niet of nauwelijks praten, ook bij autisme, een ontwikkelingsachterstand of LVB
  • Wie helpt?

    Eten, drinken en de mond
    Een logopedist met de specialisatie preverbale logopedie, soms in een eetteam van het ziekenhuis
    Communicatie voor de woorden
    Een logopedist met ervaring bij jonge kinderen, ook op het kinderdagcentrum of aan huis
De twee kanten van preverbale logopedie
Eten, drinken en de mondCommunicatie voor de woorden
Waar gaat het om?Zuigen, drinken, eten van een lepel, kauwen, slikken, kwijlenAandacht delen, nadoen, om de beurt gaan, begrijpen, wijzen, gebaren
Voor welke kinderen?Baby’s en peuters met eet- of drinkproblemen, bijvoorbeeld na een vroeggeboorte of bij schisisPeuters en kleuters die nog niet of nauwelijks praten, ook bij autisme, een ontwikkelingsachterstand of LVB
Wie helpt?Een logopedist met de specialisatie preverbale logopedie, soms in een eetteam van het ziekenhuisEen logopedist met ervaring bij jonge kinderen, ook op het kinderdagcentrum of aan huis
De twee kanten van preverbale logopedie. Zoek je een logopedist? Vraag bij de praktijk na of die ervaring heeft met jouw vraag: eten en drinken, of communicatie voor de woorden.

Voor welke kinderen is het?

Een kind hoeft niet eerst te praten om logopedie te krijgen. Juist als de woorden nog niet komen, is er veel te doen. Je komt bij preverbale logopedie terecht als je kind bijvoorbeeld:

  • als baby moeite heeft met drinken, veel verslikt of slecht aankomt
  • niet wil wennen aan vast eten, of erg weinig verschillende dingen eet
  • rond 18 maanden nog geen woorden zegt en weinig wijst of gebaren maakt
  • autisme heeft of er een vermoeden van autisme is, en nog weinig contact maakt om iets te vragen of te laten zien
  • een ontwikkelingsachterstand of een (licht) verstandelijke beperking heeft, waardoor taal later komt
  • een syndroom heeft dat de spraak of de mond beïnvloedt, zoals het syndroom van Down
  • al met gebaren of pictogrammen communiceert en verder geholpen wil worden
Lees meer over autisme en niet praten

Wat oefent een logopedist voordat je kind praat?

Een logopedist kijkt eerst hoe je kind nu communiceert. Trekt het je aan je hand, kijkt het naar wat het wil hebben, maakt het geluiden? Dat is het startpunt. Daarna werkt de logopedist aan de voorwaarden die nodig zijn voor taal. Die komen ongeveer in deze volgorde, al lopen ze in de praktijk door elkaar.

  1. 1Aandacht delenSamen naar hetzelfde kijken en dat leuk vinden. Je kind kijkt naar de bal en dan naar jou, alsof het zegt: zie je dat? Dit heet gedeelde aandacht en is bij autisme vaak een eerste doel.
  2. 2ImiterenNadoen wat de ander doet: in de handen klappen, een blokje in de doos gooien, “oh!” zeggen. Kinderen leren praten door na te doen, dus eerst bewegingen en daarna klanken.
  3. 3Om de beurt gaanJij doet iets, je kind doet iets, jij weer. Een bal heen en weer rollen is een gesprek zonder woorden. Zo leert je kind dat communicatie heen en weer gaat.
  4. 4BegrijpenWeten wat woorden betekenen voordat je ze zegt. Je kind pakt de schoen als je “schoen” zegt, of kijkt naar de deur als je “we gaan naar buiten” zegt.
  5. 5Laten weten wat je wiltWijzen, een plaatje geven, een gebaar maken of een klank. Met gebaren en pictogrammen krijgt je kind al een manier om te vragen en te kiezen, en dat helpt de woorden op weg.
  1. 1Aan je hand trekkenJe kind neemt je mee naar de koelkast of legt je hand op de deurklink.
  2. 2Kijken, reiken, geluid makenJe kind kijkt naar wat het wil, strekt een arm uit of maakt een geluid.
  3. 3Wijzen en gebarenWijzen naar het koekje, een gebaar voor “meer” of “klaar”.
  4. 4Plaatje geven of aanwijzenEen pictogram of foto geven of aantikken, ook op een tablet.
  5. 5Klanken en woordenEen klank, een stukje woord, echolalie of een eigen woord.
  6. 6Woorden combineren“Meer koek”, “mama kom”: twee woorden of plaatjes samen.
De communicatieladder, van onder naar boven. Elke trede is al communicatie. Kijk op welke trede je kind nu staat en help het naar de volgende.

Hoe gaat een behandeling?

De logopedist begint met een gesprek en kijkt naar je kind tijdens het spelen, eten of drinken. Soms vraagt de logopedist om een filmpje van thuis, omdat je kind zich in de praktijk anders gedraagt. Daarna maak je samen een plan met een paar kleine doelen, bijvoorbeeld “kijkt naar mij voordat het de bal terugkrijgt” of “maakt het gebaar voor meer”.

Bij jonge kinderen werkt de logopedist vooral via spel en via jou. Je bent bij de behandeling, je oefent zelf mee en je krijgt korte opdrachten voor thuis. Veel preverbale logopedisten komen aan huis, zodat ze kunnen zien hoe eten en spelen daar gaan.

Logopedie voor kinderen tot 18 jaar wordt in Nederland vergoed uit de basisverzekering, zonder eigen risico. Voor een gewone praktijk heb je meestal geen verwijzing nodig. Gaat het om eet- of drinkproblemen, dan verwijst vaak eerst de huisarts, jeugdarts of kinderarts, zodat een medische oorzaak wordt uitgesloten. In Vlaanderen ga je via Kind en Gezin, de huisarts of de kinderarts.

Lees meer over logopedie bij jonge kinderen

Zo oefen je thuis, in korte momenten

Het meeste oefenen gebeurt thuis, tussen de gewone dingen door. Een paar keer per dag vijf minuten helpt meer dan één lange sessie. Kies een moment waarop je kind ontspannen is en waarop je samen iets leuks doet.

  • Ga op ooghoogte zitten, tegenover je kind. Dan ziet het je gezicht en wat je mond doet.
  • Doe na wat je kind doet. Klopt het op tafel, klop dan mee. Zo laat je zien dat je meedoet, en vaak gaat je kind jou daarna nadoen.
  • Speel spelletjes die heen en weer gaan: kiekeboe, een bal rollen, blokken op een toren om de beurt.
  • Stop midden in iets leuks en wacht. Een blik, geluid of gebaar is genoeg om verder te gaan.
  • Laat kiezen tussen twee dingen die je omhooghoudt: “Appel of banaan?” Wijzen telt ook.
  • Gebruik korte woorden en een gebaar erbij: “meer”, “klaar”, “op”. Herhaal dezelfde woorden elke dag.
  • Maak van eten een rustig moment: samen aan tafel, kleine stukjes, je kind mag zelf pakken en voelen.

Wanneer vraag je hulp?

Elk kind heeft een eigen tempo. Toch is het goed om niet te lang af te wachten. Vroege hulp werkt beter, en een gesprek met een logopedist geeft rust, ook als er niets aan de hand blijkt. Bespreek het met het consultatiebureau of de huisarts, of ga direct naar een logopedist, als je een van deze dingen ziet:

  • Je baby drinkt moeizaam, verslikt zich vaak of groeit niet goed.
  • Rond 12 maanden brabbelt je kind niet, wijst of zwaait het niet en reageert het niet op de eigen naam.
  • Rond 18 maanden zegt je kind nog geen woorden en begrijpt het eenvoudige vragen niet.
  • Rond 2 jaar zegt je kind minder dan ongeveer vijftig woorden, of er komen geen nieuwe bij.
  • Je kind verliest woorden, gebaren of contact die er al waren. Wacht dan niet af.
Bekijk het schema van de taalontwikkeling

Oefenen met SuperChild

Oefenen zonder woorden, naast de logopedist

SuperChild is een tablet-app voor jonge kinderen met autisme, een LVB of een ontwikkelingsachterstand. Je kind hoeft niet te praten om mee te doen: het oefent door plaatjes aan te wijzen, te kiezen en te koppelen, in korte sessies met een AI-coach die de stappen klein houdt.

Je kind oefent thuis of op het kinderdagcentrum, met programma’s in kleine stappen die aansluiten op VB-MAPP. Wat lukt op de tablet oefen je daarna samen met echte dingen, aan tafel en bij het spelen.

SuperChild vervangt de logopedist of begeleider niet en stelt geen diagnose. De professional kiest de doelen en ziet bij elke oefening wat lukt.

Plan een demo van 30 minuten
Een kind tikt op een tablet tijdens het oefenen

Veelgestelde vragen

Wat is preverbale logopedie?
Logopedie voor kinderen die nog niet praten. Officieel gaat het om een specialisatie voor eet-, drink- en mondproblemen bij baby’s en jonge kinderen. In de praktijk wordt het woord ook gebruikt voor hulp bij de communicatie voordat woorden komen, zoals samen kijken, nadoen en om de beurt gaan.
Vanaf welke leeftijd kan een kind naar de logopedist?
Vanaf de geboorte. Een preverbaal logopedist helpt al baby’s met drinken. Voor communicatie gaan de meeste kinderen tussen 1,5 en 3 jaar voor het eerst, maar eerder mag ook als je je zorgen maakt.
Heeft logopedie zin als mijn kind nog helemaal niet praat?
Ja. Juist dan werkt de logopedist aan de stappen die vóór de woorden komen: aandacht delen, nadoen, om de beurt gaan en begrijpen. Vaak komt er ook een manier om nu al te communiceren, zoals gebaren of pictogrammen.
Wordt preverbale logopedie vergoed?
In Nederland wordt logopedie voor kinderen tot 18 jaar vergoed uit de basisverzekering, zonder eigen risico. Bij eet- en drinkproblemen verwijst vaak eerst een arts. In Vlaanderen is er terugbetaling via het ziekenfonds onder voorwaarden.
Is preverbale logopedie ook geschikt bij autisme?
Ja. Veel jonge kinderen met autisme hebben moeite met gedeelde aandacht en nadoen, en dat zijn precies de eerste doelen. Kies een logopedist met ervaring in autisme en ondersteunde communicatie.
Wat kan ik zelf thuis doen?
Een paar keer per dag vijf minuten samen spelen met spelletjes die heen en weer gaan, wachten zodat je kind een beurt kan nemen, en korte woorden met een gebaar erbij. Je logopedist geeft je oefeningen die passen bij je kind.

Voor ouders

Wil je dat je kind ook op de groep of in de klas elke dag zo oefent?

Vertel de begeleiders of de school over SuperChild. In een online demo van 30 minuten laten we zien hoe het werkt.