Begrijpt alles, maar praat niet: wat betekent dat?
Je zegt “we gaan in bad” en je kind loopt al naar de trap. Zelf zegt het weinig: een klank, een vinger die wijst, een hand aan je mouw.
Zo begint elk kind. Een kind begrijpt een woord lang voordat het dat woord zegt. In een Amerikaans onderzoek keken baby’s van 6 tot 9 maanden al naar het goede plaatje als hun ouder een alledaags woord noemde.
Logopedisten noemen wat je kind begrijpt taalbegrip. Wat je kind zelf zegt, heet taalproductie. Is het begrip goed en loopt het praten achter, dan hoor je vaak het woord late prater. Dat is geen diagnose.
Bekijk wat kinderen per leeftijd begrijpen en zeggenWaarom begrijpen voor praten komt
Zeggen is moeilijker dan begrijpen. Je kind moet het woord terugvinden en de klanken in de goede volgorde maken. Blijft het verschil groot, dan kan dat meer dan één reden hebben.
- Een late start. Vaak zit dat in de familie.
- Het gehoor. Vocht achter het trommelvlies kan het gehoor een tijd dempen.
- Spraak plannen. Bij verbale ontwikkelingsdyspraxie lukt het plannen van de mondbewegingen niet goed. Dat komt weinig voor.
- Autisme. Sommige kinderen met autisme praten laat of weinig.
- Een taalontwikkelingsstoornis (TOS) of een bredere ontwikkelingsachterstand. Dan loopt het begrijpen soms ook achter.

Begrijpt je kind echt alles? Zo kijk je het na
Misschien wel. Ouders hebben meestal gelijk als ze zeggen dat hun kind veel begrijpt. Maar kinderen lezen ook de situatie. Zeg je “schoenen aan” bij de voordeur, met de schoenen in je hand, dan kan je kind het goede doen zonder één woord te horen.
Kijk daarom naar de woorden alleen. Je hebt vijf minuten nodig en een paar dingen uit huis.
- 1Kies vijf woordenNeem dingen die je kind elke dag ziet: beker, schoen, bal, banaan, beer.
- 2Leg drie echte voorwerpen neerDe beker, de schoen en de bal. Echte dingen zijn makkelijker dan plaatjes.
- 3Handen stil, ogen op je kindLeg je handen in je schoot en kijk naar het gezicht van je kind. Wijs je of kijk je naar de schoen, dan verklap je het antwoord.
- 4Zeg het één keer en wacht“Waar is de schoen?” Tel in je hoofd tot vijf. Kijken, wijzen, aanraken of pakken telt allemaal.
- 5Vraag het nog eens, op een vreemd momentWissel de voorwerpen van plek. Zeg op zondagmiddag vanaf de bank “pak je schoenen maar”. Nu helpt de routine niet mee.
- 6Doe het daarna met plaatjesGaat het met voorwerpen makkelijk, doe dan hetzelfde met twee of drie plaatjes, of in een prentenboek: “Waar is de hond?”
Waar is de bal?
Hond
Bal
Appel
Schoenen
Is goed begrijpen een goed teken?
Ja. In een klein Amerikaans onderzoek werden late praters een jaar gevolgd. De kinderen die het praten inhaalden, begrepen bij de start evenveel als leeftijdgenoten. Ook in een overzicht uit 2017 van twintig groepen late praters voorspelde het taalbegrip mee hoe het praten later ging.
Het blijven gemiddelden. Sommige kinderen die alles begrijpen, hebben toch hulp nodig. Wacht dus niet af.
Wanneer ga je naar het consultatiebureau, de huisarts of de logopedist?
Je hoeft niet te wachten tot een bepaalde leeftijd. In Nederland kun je terecht op het consultatiebureau, bij de huisarts of meteen bij een logopedist. In Vlaanderen ga je naar Kind en Gezin, de huisarts of de kinderarts. Laat het in elk geval bekijken bij deze signalen.
- Rond 18 maanden zegt je kind nog geen enkel woord, of het begrijpt een eenvoudige vraag als “waar is je schoen?” niet.
- Rond 2 jaar zegt je kind nauwelijks woorden, of er komen geen nieuwe bij.
- Rond 2,5 jaar maakt je kind nog geen zinnetjes van twee woorden, zoals “papa weg”.
- Je kind wijst niet om je iets te laten zien, of reageert niet op de eigen naam.
- Je kind reageert niet op zachte geluiden, of de ene keer wel en de andere keer niet.
- Je kind verliest woorden of vaardigheden die het al had. Bel dan meteen.
- 1Consultatiebureau of huisartsJe vertelt wat je ziet. De jeugdarts of verpleegkundige kijkt naar de hele ontwikkeling.
- 2Gehoor laten onderzoekenAltijd als eerste. Vocht achter het trommelvlies is bij peuters een veelvoorkomende oorzaak.Via huisarts of KNO-arts
- 3LogopedistOnderzoekt begrijpen, praten en spraak, en start de behandeling met jou erbij.Zonder verwijzing, vergoed tot 18 jaar
- 4Audiologisch CentrumBij twijfel over het gehoor of een vermoeden van TOS: onderzoek door een team.Met verwijzing
- 5Extra hulp als het nodig isVVE op de peuteropvang, een taalgroep voor kinderen met TOS, of Integrale Vroeghulp als meer dan de taal achterloopt.
Wat kun je thuis doen?
Je kind hoort jou het meest. In een overzicht van achttien onderzoeken leerden ouders taal uitlokken in gewone momenten. Hun kinderen gingen daarna meer begrijpen en meer zeggen. Dit kun je vandaag al doen.
- 1Zeg waar je kind naar kijktJe kind kijkt naar de hond. “Hond. Grote hond.”
- 2Laat kiezen uit tweeHoud de banaan en de cracker omhoog. “Banaan of cracker?” Reiken is ook een antwoord. Zeg het woord terwijl je het geeft.
- 3WachtStop vlak voor het laatste woord van een liedje en tel tot vijf. Dat voelt lang.
- 4Doe er één woord bijJe kind wijst naar de deur. “Buiten. Naar buiten.” Vraag niet om het na te zeggen: een kind dat moet praten, wordt vaak juist stil.
- 5Gebruik gebaren en plaatjes erbijZwaaien, een gebaar voor “meer”, een plaatje op de koelkast. In onderzoek naar gebaren en plaatjes ging niemand er minder door praten.
Als je kind autisme heeft, of als je dat vermoedt
Kijk het begrip dan extra goed na. In een Brits onderzoek bij 152 peuters en kleuters met autisme liep het begrijpen gemiddeld verder achter dan het praten.
Autisme zie je aan meer dan praten: je kind wijst weinig om je iets te laten zien, of reageert weinig op de eigen naam. Herken je dat, bespreek het dan met de jeugdarts of de huisarts.
