Autisme en ontwikkeling

Ontwikkelingsachterstand of autisme? Het verschil, en waar ze elkaar raken

Een ontwikkelingsachterstand betekent dat je kind dingen later leert dan leeftijdgenoten, vaak op meerdere gebieden tegelijk. Autisme gaat over hoe je kind contact maakt en communiceert, samen met vaste patronen of een andere prikkelverwerking. Het ene wordt niet het andere. Een kind kan één van de twee hebben, of allebei. Wat thuis helpt is hetzelfde, dus je kunt nu al beginnen.

Bijgewerkt op

Een vader en zijn zoon aan een houten tafel. De vader lacht met open mond en houdt de arm van zijn zoon vast, de zoon steekt zijn hand op. Het gezicht van het kind is onherkenbaar gemaakt.

Het verschil tussen een ontwikkelingsachterstand en autisme

Het zijn twee verschillende vragen. Hoe ver is mijn kind? Daar gaat een ontwikkelingsachterstand over. Hoe maakt mijn kind contact? Daar gaat autisme over.

Een achterstand gaat over tempo. Lopen, praten en spelen komen later, maar wel in de gewone volgorde. Je kind brengt je de bal en schatert bij kiekeboe, alleen later dan zijn neefje. Loopt een kind onder de 5 jaar op meerdere gebieden duidelijk achter, dan noemen artsen dat een globale ontwikkelingsachterstand.

Autisme gaat over een patroon. Een kind bouwt soms een toren zoals elke peuter, maar kijkt niet op bij zijn naam en wijst de hond niet aan om hem aan jou te laten zien. Autisme hangt niet af van hoe snel een kind leert.

  • Wat het beschrijft

    Globale ontwikkelingsachterstand
    Vaardigheden komen later, op twee of meer gebieden
    Autisme
    Contact en communicatie ontwikkelen zich anders, met vaste patronen
  • Samen delen

    Globale ontwikkelingsachterstand
    Meestal aanwezig, op een jonger niveau: laat dingen zien, doet je na
    Autisme
    Minder dan je zou verwachten, ook vergeleken met wat je kind verder kan
  • Spel

    Globale ontwikkelingsachterstand
    Het spel van een jonger kind
    Autisme
    Vaak herhalend: op een rij zetten, wieltjes draaien, steeds op dezelfde manier
  • Wanneer gebruikt

    Globale ontwikkelingsachterstand
    Alleen onder de 5 jaar, daarna wordt opnieuw gekeken
    Autisme
    Op elke leeftijd, vanaf de peutertijd
  • Later

    Globale ontwikkelingsachterstand
    Een deel haalt het in. Bij anderen komt er een preciezere diagnose.
    Autisme
    Blijvend. Hoeveel hulp nodig is, kan sterk veranderen.
Een globale ontwikkelingsachterstand en autisme naast elkaar
Globale ontwikkelingsachterstandAutisme
Wat het beschrijftVaardigheden komen later, op twee of meer gebiedenContact en communicatie ontwikkelen zich anders, met vaste patronen
Samen delenMeestal aanwezig, op een jonger niveau: laat dingen zien, doet je naMinder dan je zou verwachten, ook vergeleken met wat je kind verder kan
SpelHet spel van een jonger kindVaak herhalend: op een rij zetten, wieltjes draaien, steeds op dezelfde manier
Wanneer gebruiktAlleen onder de 5 jaar, daarna wordt opnieuw gekekenOp elke leeftijd, vanaf de peutertijd
LaterEen deel haalt het in. Bij anderen komt er een preciezere diagnose.Blijvend. Hoeveel hulp nodig is, kan sterk veranderen.
Een globale ontwikkelingsachterstand en autisme naast elkaar. Een kind kan in allebei de kolommen passen.

Waarom lijken ze bij een peuter zo op elkaar?

Omdat ouders meestal hetzelfde als eerste zien: weinig woorden. Dat past bij slecht horen, een taalachterstand, een bredere achterstand en autisme.

Onderzoekers vergeleken 195 peuters die opvielen op een vragenlijst voor autisme. Het duidelijkste verschil tussen autisme en een achterstand zat in gedeelde aandacht: samen met een ander naar iets kijken en daar plezier in hebben. Daar kun je thuis op letten.

  • Wijzen om te laten zien. Je kind wijst naar de bus zodat jij ook kijkt. Wijzen om een koekje te krijgen is iets anders.
  • Iets komen laten zien. Je kind houdt een knuffel omhoog en kijkt naar je gezicht.
  • Meekijken als jij wijst. “Kijk, een poes.”
  • Reageren op de eigen naam.
  • Nadoen en om de beurt. Terugzwaaien, een bal heen en weer rollen.

Kan een kind een ontwikkelingsachterstand én autisme hebben?

Ja, en dat komt vaak voor. Autisme wordt naast een achterstand vastgesteld als het contact duidelijk verder achterblijft dan je bij het niveau van het kind zou verwachten.

Volgens Thuisarts heeft ongeveer 1 op de 3 mensen met autisme ook een verstandelijke beperking. In Amerikaanse cijfers over 8-jarigen met autisme gaat het om ongeveer 40 van de 100 kinderen.

Volgens het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie zijn autisme en een licht verstandelijke beperking moeilijk van elkaar te onderscheiden. Een zorgvuldig onderzoek kost dus tijd.

Allebei horen kan voelen als dubbel slecht nieuws. Het geeft wel een vollediger beeld: hoe snel je kind leert, en hoe je het bereikt.

Kan een ontwikkelingsachterstand autisme worden?

Nee. Wat wel gebeurt: een kind krijgt eerst het woord achterstand mee, en later blijkt er ook autisme te zijn. Dat autisme was er dan al.

Een achterstand is vroeg te zien en te meten. Op het consultatiebureau volgt de jeugdarts de ontwikkeling met het Van Wiechenonderzoek. Contact beoordelen vraagt meer tijd en een gespecialiseerd team. Volgens het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie is autisme bij heel jonge kinderen moeilijk vast te stellen.

Amerikaanse onderzoekers volgden 1.269 peuters die meerdere keren werden onderzocht. Van de kinderen die uiteindelijk de diagnose autisme kregen, was ongeveer 1 op de 4 bij het eerste onderzoek nog niet als zodanig herkend.

Een eerste woord dat later verandert, was dus geen fout. Herken je de signalen uit het lijstje hierboven, vraag dan nu al om een onderzoek naar autisme, naast alles wat al loopt.

Waar kijkt een goed onderzoek naar?

Naar beide vragen: hoe ver is je kind, en hoe maakt het contact?

  • Jouw verhaal. De eerste lach, de eerste woorden, en of je kind iets is kwijtgeraakt wat het al kon.
  • Ontwikkelingsonderzoek. Een orthopedagoog of psycholoog kijkt in spel hoe ver je kind is.
  • Observatie van contact en spel. Vaak met de ADOS-2, een vast spelmoment.
  • Taal. Wat je kind begrijpt en wat het zegt, vaak door een logopedist.
  • Gehoor en lichamelijk onderzoek. Bij een brede achterstand vaak ook bloedonderzoek of erfelijkheidsonderzoek via de kinderarts.
Lees hoe Integrale Vroeghulp en een medisch kinderdagcentrum werken
  1. 1Je ziet signalenThuis, op de opvang of op het consultatiebureau. Schrijf voorbeelden op en maak eventueel korte filmpjes.
  2. 2Huisarts, jeugdarts of wijkteamBespreekt je zorgen en verwijst door. Bij jonge kinderen kan Integrale Vroeghulp meekijken.Verwijzing nodig
  3. 3Onderzoek door een specialistEen kinder- en jeugdpsychiater, GZ-psycholoog of orthopedagoog-generalist. Gesprekken met jou, observatie van je kind en vaak de ADOS-2.
  4. 4Uitslag en adviesIs het autisme, iets anders of een combinatie? Je krijgt een verslag met wat je kind nodig heeft.
  5. 5Hulp en begeleidingOuderbegeleiding, logopedie, behandeling bij autisme of een plek op een medisch kinderdagcentrum.
Bij jonge kinderen kijkt een team vaak breder dan alleen autisme: ook naar gehoor, taal en de algemene ontwikkeling. Wachttijden verschillen per regio.

Achterstand, autisme of allebei: wat doe je nu thuis?

Hetzelfde, welk woord er ook in het verslag komt. Logopedie, Integrale Vroeghulp en begeleiding thuis kunnen starten terwijl het onderzoek nog loopt.

  1. 1Kies één klein doelDe beker geven als jij “beker” zegt. Een sok uittrekken. Oefen het in momenten die er al zijn: fruit eten, in bad, schoenen aan.
  2. 2Laat het zien met plaatjesEen dagritme laat zien wat er komt. Een eerst-dan-kaart helpt bij één moeilijke stap: eerst jas aan, dan naar buiten.
  3. 3Oefen het samen delenStop midden in een kietelspel of een liedje en wacht op een blik voordat je verdergaat.
  4. 4Oefen begrijpenHoud twee dingen omhoog, noem er één en tel in je hoofd tot vijf. Reiken, kijken of wijzen is een antwoord. Je kind hoeft niets te zeggen.
Getekende illustratie van een kind met een paarse cape op een kussen. Boven het hoofd zweven bolletjes met plaatjes van een appel, een bal, een hond, een beker, een schoen en een banaan, naast een lege tekstballon.
Illustratie: begrijpen kun je oefenen zonder dat je kind hoeft te praten.

Wat vraag je bij het volgende gesprek?

Schrijf je vragen van tevoren op, in de kamer vergeet je ze snel. Zet de datum van de volgende afspraak op de koelkast.

  • “Is er ook naar autisme gekeken, naast de achterstand? Zo niet, kun je ons verwijzen?”
  • “Past het contact van mijn kind bij wat het verder kan, of blijft het daarbij achter?”
  • “Wanneer zie je mijn kind weer, en wat zou het beeld veranderen?”
  • “Wat kan nu al starten, voordat het onderzoek klaar is?”

Oefenen met SuperChild

Rustig woorden oefenen, welk woord er ook in het verslag staat

Met de SuperChild-app op superchild.app oefen je thuis rustig woorden met je kind, met jou in de buurt. Je kind hoort een woord en tikt het goede plaatje aan. Er zijn meer dan 100 alledaagse woorden, zoals beker, schoen en appel, en de app werkt ook in het Nederlands.

Je kind hoeft nooit te praten, en een plaatje aantikken is geen praten. De hulp wordt stap voor stap minder en het aantal plaatjes groeit van 3 naar 4 naar 8. Een verkeerde tik wordt niet afgestraft: er komt geen rood kruis en geen zoemer, en het goede plaatje blijft licht.

De app stelt geen diagnose en vervangt de logopedist, orthopedagoog of behandelaar niet. Herkent je kind de echte beker op tafel, dan kun je dat woord markeren als “gezien in het echt”.

Echt scherm uit de app. Geen rood kruis en geen zoemer: het goede plaatje blijft licht.

Veelgestelde vragen

Is een ontwikkelingsachterstand een vorm van autisme?
Nee. Bij een ontwikkelingsachterstand leert een kind dingen later dan leeftijdgenoten. Autisme gaat over contact en communicatie. Een kind kan één van de twee hebben, of allebei.
Hoe zien behandelaars het verschil tussen een ontwikkelingsachterstand en autisme?
Ze vergelijken het contact van een kind met het algemene ontwikkelingsniveau. Blijft het contact duidelijk verder achter, of is er veel herhalend gedrag, dan kijken ze ook naar autisme.
Kan mijn kind hulp krijgen zonder diagnose autisme?
Ja. Logopedie, Integrale Vroeghulp en begeleiding thuis gaan uit van wat je kind nodig heeft. Vraag de jeugdarts of het wijkteam wat er in jullie gemeente kan.
Mijn kind heeft een ontwikkelingsachterstand. Moet ik om een onderzoek naar autisme vragen?
Vraag erom als je kind weinig wijst om iets te laten zien, weinig reageert op de eigen naam of heel herhalend speelt. Je hoeft het niet zeker te weten. Vertel wat je ziet.

Lees ook

Voor ouders

Elke dag een paar rustige minuten woorden oefenen

Je kind hoort een woord en tikt het goede plaatje aan, thuis en met jou in de buurt. Je kind hoeft niet te praten.