Het verschil tussen een ontwikkelingsachterstand en autisme
Het zijn twee verschillende vragen. Hoe ver is mijn kind? Daar gaat een ontwikkelingsachterstand over. Hoe maakt mijn kind contact? Daar gaat autisme over.
Een achterstand gaat over tempo. Lopen, praten en spelen komen later, maar wel in de gewone volgorde. Je kind brengt je de bal en schatert bij kiekeboe, alleen later dan zijn neefje. Loopt een kind onder de 5 jaar op meerdere gebieden duidelijk achter, dan noemen artsen dat een globale ontwikkelingsachterstand.
Autisme gaat over een patroon. Een kind bouwt soms een toren zoals elke peuter, maar kijkt niet op bij zijn naam en wijst de hond niet aan om hem aan jou te laten zien. Autisme hangt niet af van hoe snel een kind leert.
Wat het beschrijft
- Globale ontwikkelingsachterstand
- Vaardigheden komen later, op twee of meer gebieden
- Autisme
- Contact en communicatie ontwikkelen zich anders, met vaste patronen
Samen delen
- Globale ontwikkelingsachterstand
- Meestal aanwezig, op een jonger niveau: laat dingen zien, doet je na
- Autisme
- Minder dan je zou verwachten, ook vergeleken met wat je kind verder kan
Spel
- Globale ontwikkelingsachterstand
- Het spel van een jonger kind
- Autisme
- Vaak herhalend: op een rij zetten, wieltjes draaien, steeds op dezelfde manier
Wanneer gebruikt
- Globale ontwikkelingsachterstand
- Alleen onder de 5 jaar, daarna wordt opnieuw gekeken
- Autisme
- Op elke leeftijd, vanaf de peutertijd
Later
- Globale ontwikkelingsachterstand
- Een deel haalt het in. Bij anderen komt er een preciezere diagnose.
- Autisme
- Blijvend. Hoeveel hulp nodig is, kan sterk veranderen.
| Globale ontwikkelingsachterstand | Autisme | |
|---|---|---|
| Wat het beschrijft | Vaardigheden komen later, op twee of meer gebieden | Contact en communicatie ontwikkelen zich anders, met vaste patronen |
| Samen delen | Meestal aanwezig, op een jonger niveau: laat dingen zien, doet je na | Minder dan je zou verwachten, ook vergeleken met wat je kind verder kan |
| Spel | Het spel van een jonger kind | Vaak herhalend: op een rij zetten, wieltjes draaien, steeds op dezelfde manier |
| Wanneer gebruikt | Alleen onder de 5 jaar, daarna wordt opnieuw gekeken | Op elke leeftijd, vanaf de peutertijd |
| Later | Een deel haalt het in. Bij anderen komt er een preciezere diagnose. | Blijvend. Hoeveel hulp nodig is, kan sterk veranderen. |
Waarom lijken ze bij een peuter zo op elkaar?
Omdat ouders meestal hetzelfde als eerste zien: weinig woorden. Dat past bij slecht horen, een taalachterstand, een bredere achterstand en autisme.
Onderzoekers vergeleken 195 peuters die opvielen op een vragenlijst voor autisme. Het duidelijkste verschil tussen autisme en een achterstand zat in gedeelde aandacht: samen met een ander naar iets kijken en daar plezier in hebben. Daar kun je thuis op letten.
- Wijzen om te laten zien. Je kind wijst naar de bus zodat jij ook kijkt. Wijzen om een koekje te krijgen is iets anders.
- Iets komen laten zien. Je kind houdt een knuffel omhoog en kijkt naar je gezicht.
- Meekijken als jij wijst. “Kijk, een poes.”
- Reageren op de eigen naam.
- Nadoen en om de beurt. Terugzwaaien, een bal heen en weer rollen.
Kan een kind een ontwikkelingsachterstand én autisme hebben?
Ja, en dat komt vaak voor. Autisme wordt naast een achterstand vastgesteld als het contact duidelijk verder achterblijft dan je bij het niveau van het kind zou verwachten.
Volgens Thuisarts heeft ongeveer 1 op de 3 mensen met autisme ook een verstandelijke beperking. In Amerikaanse cijfers over 8-jarigen met autisme gaat het om ongeveer 40 van de 100 kinderen.
Volgens het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie zijn autisme en een licht verstandelijke beperking moeilijk van elkaar te onderscheiden. Een zorgvuldig onderzoek kost dus tijd.
Allebei horen kan voelen als dubbel slecht nieuws. Het geeft wel een vollediger beeld: hoe snel je kind leert, en hoe je het bereikt.
Kan een ontwikkelingsachterstand autisme worden?
Nee. Wat wel gebeurt: een kind krijgt eerst het woord achterstand mee, en later blijkt er ook autisme te zijn. Dat autisme was er dan al.
Een achterstand is vroeg te zien en te meten. Op het consultatiebureau volgt de jeugdarts de ontwikkeling met het Van Wiechenonderzoek. Contact beoordelen vraagt meer tijd en een gespecialiseerd team. Volgens het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie is autisme bij heel jonge kinderen moeilijk vast te stellen.
Amerikaanse onderzoekers volgden 1.269 peuters die meerdere keren werden onderzocht. Van de kinderen die uiteindelijk de diagnose autisme kregen, was ongeveer 1 op de 4 bij het eerste onderzoek nog niet als zodanig herkend.
Een eerste woord dat later verandert, was dus geen fout. Herken je de signalen uit het lijstje hierboven, vraag dan nu al om een onderzoek naar autisme, naast alles wat al loopt.
Waar kijkt een goed onderzoek naar?
Naar beide vragen: hoe ver is je kind, en hoe maakt het contact?
- Jouw verhaal. De eerste lach, de eerste woorden, en of je kind iets is kwijtgeraakt wat het al kon.
- Ontwikkelingsonderzoek. Een orthopedagoog of psycholoog kijkt in spel hoe ver je kind is.
- Observatie van contact en spel. Vaak met de ADOS-2, een vast spelmoment.
- Taal. Wat je kind begrijpt en wat het zegt, vaak door een logopedist.
- Gehoor en lichamelijk onderzoek. Bij een brede achterstand vaak ook bloedonderzoek of erfelijkheidsonderzoek via de kinderarts.
- 1Je ziet signalenThuis, op de opvang of op het consultatiebureau. Schrijf voorbeelden op en maak eventueel korte filmpjes.
- 2Huisarts, jeugdarts of wijkteamBespreekt je zorgen en verwijst door. Bij jonge kinderen kan Integrale Vroeghulp meekijken.Verwijzing nodig
- 3Onderzoek door een specialistEen kinder- en jeugdpsychiater, GZ-psycholoog of orthopedagoog-generalist. Gesprekken met jou, observatie van je kind en vaak de ADOS-2.
- 4Uitslag en adviesIs het autisme, iets anders of een combinatie? Je krijgt een verslag met wat je kind nodig heeft.
- 5Hulp en begeleidingOuderbegeleiding, logopedie, behandeling bij autisme of een plek op een medisch kinderdagcentrum.
Achterstand, autisme of allebei: wat doe je nu thuis?
Hetzelfde, welk woord er ook in het verslag komt. Logopedie, Integrale Vroeghulp en begeleiding thuis kunnen starten terwijl het onderzoek nog loopt.
- 1Kies één klein doelDe beker geven als jij “beker” zegt. Een sok uittrekken. Oefen het in momenten die er al zijn: fruit eten, in bad, schoenen aan.
- 2Laat het zien met plaatjesEen dagritme laat zien wat er komt. Een eerst-dan-kaart helpt bij één moeilijke stap: eerst jas aan, dan naar buiten.
- 3Oefen het samen delenStop midden in een kietelspel of een liedje en wacht op een blik voordat je verdergaat.
- 4Oefen begrijpenHoud twee dingen omhoog, noem er één en tel in je hoofd tot vijf. Reiken, kijken of wijzen is een antwoord. Je kind hoeft niets te zeggen.

Wat vraag je bij het volgende gesprek?
Schrijf je vragen van tevoren op, in de kamer vergeet je ze snel. Zet de datum van de volgende afspraak op de koelkast.
- “Is er ook naar autisme gekeken, naast de achterstand? Zo niet, kun je ons verwijzen?”
- “Past het contact van mijn kind bij wat het verder kan, of blijft het daarbij achter?”
- “Wanneer zie je mijn kind weer, en wat zou het beeld veranderen?”
- “Wat kan nu al starten, voordat het onderzoek klaar is?”
