Autisme en ontwikkeling

Koppelen en sorteren: 10 oefeningen voor thuis voor je kind met autisme

Koppelen is twee dingen bij elkaar leggen omdat ze hetzelfde zijn: sok bij sok, lepel bij lepel. Sorteren is dat doen met een hele stapel. Je kind hoeft er niets bij te zeggen, en dat maakt het een fijne eerste stap. Je hoeft er niets voor te kopen. De wasmand en de la met bestek zijn genoeg.

Bijgewerkt op

Een gelamineerde fotokaart van een rode appel ligt op een houten keukentafel, voor een schaal met appels, mandarijnen en bananen.
De appel op de kaart en de appel in de schaal. Koppelen begint bij twee dingen die precies hetzelfde zijn.

Wat is koppelen en wat is sorteren?

Bij koppelen legt je kind één ding bij een ander ding dat hetzelfde is. Begeleiders zeggen ook wel matchen. Bij sorteren maakt je kind groepjes van een hele stapel: alle auto’s in deze bak, alle blokken in die bak.

Koppelen groeit meestal in een vaste volgorde. Begin bij wat je kind al doet.

  • Voorwerp bij voorwerp

    Wat je kind doet
    Twee dingen die precies hetzelfde zijn bij elkaar leggen
    Voorbeeld thuis
    Een sok bij de andere sok van het paar
  • Voorwerp bij plaatje

    Wat je kind doet
    Het echte ding op de foto of het plaatje leggen
    Voorbeeld thuis
    De echte lepel op een foto van de lepel
  • Plaatje bij plaatje

    Wat je kind doet
    Twee dezelfde plaatjes op elkaar leggen
    Voorbeeld thuis
    Een uitgeknipte banaan op dezelfde banaan in de folder
  • Zelfde soort, ziet er anders uit

    Wat je kind doet
    Dingen bij elkaar leggen die hetzelfde zijn maar er anders uitzien
    Voorbeeld thuis
    Een babysok en een voetbalsok: allebei bij de sokken
  • Sorteren op soort en op kleur

    Wat je kind doet
    Van een stapel twee of meer groepjes maken
    Voorbeeld thuis
    Auto’s en blokken in twee bakken, rood en blauw in twee kommen
De stappen van koppelen en sorteren, van makkelijk naar moeilijk, met een voorbeeld uit huis
StapWat je kind doetVoorbeeld thuis
Voorwerp bij voorwerpTwee dingen die precies hetzelfde zijn bij elkaar leggenEen sok bij de andere sok van het paar
Voorwerp bij plaatjeHet echte ding op de foto of het plaatje leggenDe echte lepel op een foto van de lepel
Plaatje bij plaatjeTwee dezelfde plaatjes op elkaar leggenEen uitgeknipte banaan op dezelfde banaan in de folder
Zelfde soort, ziet er anders uitDingen bij elkaar leggen die hetzelfde zijn maar er anders uitzienEen babysok en een voetbalsok: allebei bij de sokken
Sorteren op soort en op kleurVan een stapel twee of meer groepjes makenAuto’s en blokken in twee bakken, rood en blauw in twee kommen
De stappen van koppelen en sorteren, van makkelijk naar moeilijk, met een voorbeeld uit huis. Kinderen slaan stappen over of doen er twee tegelijk.

Waarom beginnen begeleiders vaak met koppelen?

Bij koppelen oefent je kind goed kijken, een paar keuzes afzoeken en er één kiezen. Het antwoord is een beweging. Een kind dat niet praat, kan dus alles meedoen.

Amerikaanse onderzoekers keken bij negen leerlingen met autisme naar vijf vroege vaardigheden, waaronder koppelen en afzoeken. Bij zeven van de negen paste de uitkomst bij hoe goed ze daarna een plaatje leerden kiezen bij een gesproken woord. Het is een klein onderzoek. Niemand kan je beloven dat sokken sorteren tot woorden leidt.

Lees meer over autisme en niet praten

Tien oefeningen met spullen die je al in huis hebt

Kies er één of twee die in jullie dag passen. Twee minuten tijdens een echt klusje is genoeg.

  1. 1Sokken bij elkaarLeg drie heel verschillende sokken op de bank. Geef je kind de tweede sok van één paar en zeg “zoek dezelfde”.
  2. 2Schoenen in de gangZet van drie paar schoenen één schoen op een rij. Je kind zet de andere schoen van één paar ernaast.
  3. 3Lepels en vorken in de bakLaat één lepel en één vork in hun vakje liggen als voorbeeld. Geef de rest één voor één aan. De messen houd je zelf.
  4. 4Bekers en bordenZet één plastic beker en één plastic bord op het aanrecht. Je kind stapelt de bekers op de beker en de borden op het bord.
  5. 5Twee bakjes bij het tussendoortjeDoe één cracker in het ene bakje en één stukje appel in het andere. Je kind verdeelt de rest, en eet het daarna op.
  6. 6Speelgoed opruimenZet twee bakken neer met in de ene een auto en in de andere een blok. Plak later een foto op elke bak en haal het voorbeeld eruit.
  7. 7Het echte ding op de fotoPrint foto’s van drie dingen, of leg drie plaatjes neer. Je kind legt de echte lepel op het plaatje van de lepel.
  8. 8Plaatje op plaatjeNeem twee keer dezelfde folder van de supermarkt mee. Knip uit de ene een paar plaatjes. Je kind legt ze op hetzelfde plaatje in de andere.
  9. 9Sorteren op kleurLeg een rood blok in de ene kom en een blauw blok in de andere. Met de was kan het ook: wit in deze mand, donker in die mand.
  10. 10Zelfde soort, ziet er anders uitMaak van de schone was een stapel sokken en een stapel shirts. Een babysok en de voetbalsok van papa gaan allebei bij de sokken. Dit is de moeilijkste, dus help veel.
Maak plaatjes van de spullen van je eigen kind
Twee handen houden een gelamineerde fotokaart van een blauw-wit gestreepte beker vast, aan een keukentafel.
Een foto van de eigen beker van je kind. Zet de echte beker erop: dat is voorwerp bij plaatje.

Kort en bijna zonder fouten: van twee naar drie naar vier keuzes

Begin met twee keuzes die totaal niet op elkaar lijken, en help voordat het mis kan gaan. Begeleiders noemen dat foutloos leren. Gaat het op een paar verschillende dagen makkelijk, dan ga je naar drie keuzes en later naar vier.

  1. 1Twee keuzes die ver uit elkaar liggenEen sok en een vork. Geen sok en een want.
  2. 2Eerst helpen, dan wachtenWijs de eerste keren de goede plek aan. Wacht daarna een tel of twee voordat je wijst. Wijs daarna niet meer.
  3. 3Wissel de plekVerwissel de bakjes tussen twee beurten, en kijk naar je kind, niet naar het goede bakje.
  4. 4Stop op tijdDrie tot zes beurten is genoeg. Eindig met een beurt die lukte.

Wat doe je als je kind het fout doet?

Blijf rustig en zeg weinig. Zeg geen “nee” en geen “fout”. Leg het ding terug, zeg “kijk, hier” en geef dezelfde beurt nog een keer, met iets meer hulp. Na een harde “nee” stoppen sommige kinderen met proberen.

In een onderzoek met 28 kinderen met autisme die dingen leerden benoemen, werkte fouten voorkomen met vroege hulp, en fouten achteraf rustig verbeteren ook. Blijven de fouten komen, dan is de stap te groot. Ga terug naar minder keuzes.

Kleuren sorteren met je peuter

Je kind hoeft de kleuren niet te kennen. Het hoeft alleen te zien dat twee dingen er hetzelfde uitzien.

Begin met rood en blauw, en neem dingen die alleen in kleur verschillen: dezelfde blokken, dezelfde doppen. Komt er later een derde kleur bij, kies dan geel. Oranje naast rood is in het begin te moeilijk.

Veel jonge kinderen met autisme stoppen dingen in hun mond. Gebruik voorwerpen die te groot zijn om door te slikken, en blijf erbij.

Van de tafel naar de rest van het huis

Je kind koppelt aan tafel, maar nergens anders. Dat komt veel voor bij autisme. Wat je kind leert, blijft vaak vastzitten aan de plek, de spullen en de persoon.

De Amerikaanse onderzoekers Stokes en Baer schreven in 1977 al dat je dit niet aan het toeval moet overlaten. Gebruik dus vanaf het begin verschillende paren sokken. Zet op maandag schoenen bij elkaar in de gang en op zondag bij oma.

Lees over kleine stappen bij een ontwikkelingsachterstand

Van koppelen naar pictogrammen en woorden

Een dagritme met pictogrammen helpt pas echt als je kind snapt dat een plaatje voor iets echts staat. Het echte ding op het plaatje leggen oefent dat.

Koppelt je kind plaatjes makkelijk, leg er dan drie neer en vraag “waar is de bal?”. Nu luistert je kind naar het woord. Dat is een nieuwe stap, dus begin weer met weinig keuzes en veel hulp.

Waar is de bal?

  • Hond
  • Bal
  • Appel
  • Schoenen
Woordkaarten om te oefenen: eerst aanwijzen, dan benoemen, dan een zinnetje maken.

Wanneer vraag je hulp?

Vraag de logopedist, de orthopedagoog of de begeleider van het kinderdagcentrum welke stap bij je kind past en met hoeveel keuzes je thuis oefent.

Verliest je kind vaardigheden die het eerder had? Bespreek dat snel met de huisarts of met de jeugdarts van het consultatiebureau. In Vlaanderen kun je terecht bij Kind en Gezin of de kinderarts.

Lees meer over logopedie voor kinderen

Oefenen met SuperChild

Koppelen, luisteren en sorteren, met jou in de buurt

Met de SuperChild-app op superchild.app oefen je thuis rustig woorden met je kind, met een volwassene in de buurt. Je kind koppelt plaatjes, luistert naar een woord en tikt het plaatje aan dat erbij hoort, en sorteert. Er zijn meer dan 100 alledaagse woorden, zoals sok, appel en beker, en de app werkt in het Nederlands.

Je kind hoeft nooit te praten. Het aantal plaatjes groeit van 3 naar 4 naar 8. Een verkeerde tik wordt niet afgestraft. Er komt geen rood kruis en geen zoemer. Het goede plaatje blijft licht en de andere vervagen.

Een plaatje aantikken is geen praten. De app vervangt de logopedist of behandelaar niet. Koppelt je kind de appel ook in de keuken, dan kun je dat woord markeren als “gezien in het echt”.

Echt scherm uit de app. Geen rood kruis en geen zoemer: het goede plaatje blijft licht.

Veelgestelde vragen

Wat is koppelen bij een kind met autisme?
Je kind legt één ding bij een ander ding dat hetzelfde is: sok bij sok, de echte lepel op een foto van de lepel, plaatje op plaatje. Praten hoeft niet.
Wat komt eerst, koppelen of sorteren?
Meestal eerst het koppelen van twee dezelfde voorwerpen. Sorteren is vaak achter elkaar koppelen, in twee of meer groepjes.
Met hoeveel keuzes begin je?
Met twee, die er heel verschillend uitzien. Ga naar drie en daarna naar vier als het op een paar verschillende dagen makkelijk gaat.
Moet mijn peuter de kleuren kennen om kleuren te sorteren?
Nee. Je kind hoeft alleen te zien dat twee dingen er hetzelfde uitzien. Rood aanwijzen als jij “rood” zegt en het woord zelf zeggen zijn aparte vaardigheden.

Lees ook

Voor ouders

Elke dag een paar rustige minuten woorden oefenen

Je kind hoort een woord en tikt het goede plaatje aan, thuis en met jou in de buurt. Je kind hoeft niet te praten.