Wat is koppelen en wat is sorteren?
Bij koppelen legt je kind één ding bij een ander ding dat hetzelfde is. Begeleiders zeggen ook wel matchen. Bij sorteren maakt je kind groepjes van een hele stapel: alle auto’s in deze bak, alle blokken in die bak.
Koppelen groeit meestal in een vaste volgorde. Begin bij wat je kind al doet.
Voorwerp bij voorwerp
- Wat je kind doet
- Twee dingen die precies hetzelfde zijn bij elkaar leggen
- Voorbeeld thuis
- Een sok bij de andere sok van het paar
Voorwerp bij plaatje
- Wat je kind doet
- Het echte ding op de foto of het plaatje leggen
- Voorbeeld thuis
- De echte lepel op een foto van de lepel
Plaatje bij plaatje
- Wat je kind doet
- Twee dezelfde plaatjes op elkaar leggen
- Voorbeeld thuis
- Een uitgeknipte banaan op dezelfde banaan in de folder
Zelfde soort, ziet er anders uit
- Wat je kind doet
- Dingen bij elkaar leggen die hetzelfde zijn maar er anders uitzien
- Voorbeeld thuis
- Een babysok en een voetbalsok: allebei bij de sokken
Sorteren op soort en op kleur
- Wat je kind doet
- Van een stapel twee of meer groepjes maken
- Voorbeeld thuis
- Auto’s en blokken in twee bakken, rood en blauw in twee kommen
| Stap | Wat je kind doet | Voorbeeld thuis |
|---|---|---|
| Voorwerp bij voorwerp | Twee dingen die precies hetzelfde zijn bij elkaar leggen | Een sok bij de andere sok van het paar |
| Voorwerp bij plaatje | Het echte ding op de foto of het plaatje leggen | De echte lepel op een foto van de lepel |
| Plaatje bij plaatje | Twee dezelfde plaatjes op elkaar leggen | Een uitgeknipte banaan op dezelfde banaan in de folder |
| Zelfde soort, ziet er anders uit | Dingen bij elkaar leggen die hetzelfde zijn maar er anders uitzien | Een babysok en een voetbalsok: allebei bij de sokken |
| Sorteren op soort en op kleur | Van een stapel twee of meer groepjes maken | Auto’s en blokken in twee bakken, rood en blauw in twee kommen |
Waarom beginnen begeleiders vaak met koppelen?
Bij koppelen oefent je kind goed kijken, een paar keuzes afzoeken en er één kiezen. Het antwoord is een beweging. Een kind dat niet praat, kan dus alles meedoen.
Amerikaanse onderzoekers keken bij negen leerlingen met autisme naar vijf vroege vaardigheden, waaronder koppelen en afzoeken. Bij zeven van de negen paste de uitkomst bij hoe goed ze daarna een plaatje leerden kiezen bij een gesproken woord. Het is een klein onderzoek. Niemand kan je beloven dat sokken sorteren tot woorden leidt.
Lees meer over autisme en niet pratenTien oefeningen met spullen die je al in huis hebt
Kies er één of twee die in jullie dag passen. Twee minuten tijdens een echt klusje is genoeg.
- 1Sokken bij elkaarLeg drie heel verschillende sokken op de bank. Geef je kind de tweede sok van één paar en zeg “zoek dezelfde”.
- 2Schoenen in de gangZet van drie paar schoenen één schoen op een rij. Je kind zet de andere schoen van één paar ernaast.
- 3Lepels en vorken in de bakLaat één lepel en één vork in hun vakje liggen als voorbeeld. Geef de rest één voor één aan. De messen houd je zelf.
- 4Bekers en bordenZet één plastic beker en één plastic bord op het aanrecht. Je kind stapelt de bekers op de beker en de borden op het bord.
- 5Twee bakjes bij het tussendoortjeDoe één cracker in het ene bakje en één stukje appel in het andere. Je kind verdeelt de rest, en eet het daarna op.
- 6Speelgoed opruimenZet twee bakken neer met in de ene een auto en in de andere een blok. Plak later een foto op elke bak en haal het voorbeeld eruit.
- 7Het echte ding op de fotoPrint foto’s van drie dingen, of leg drie plaatjes neer. Je kind legt de echte lepel op het plaatje van de lepel.
- 8Plaatje op plaatjeNeem twee keer dezelfde folder van de supermarkt mee. Knip uit de ene een paar plaatjes. Je kind legt ze op hetzelfde plaatje in de andere.
- 9Sorteren op kleurLeg een rood blok in de ene kom en een blauw blok in de andere. Met de was kan het ook: wit in deze mand, donker in die mand.
- 10Zelfde soort, ziet er anders uitMaak van de schone was een stapel sokken en een stapel shirts. Een babysok en de voetbalsok van papa gaan allebei bij de sokken. Dit is de moeilijkste, dus help veel.

Kort en bijna zonder fouten: van twee naar drie naar vier keuzes
Begin met twee keuzes die totaal niet op elkaar lijken, en help voordat het mis kan gaan. Begeleiders noemen dat foutloos leren. Gaat het op een paar verschillende dagen makkelijk, dan ga je naar drie keuzes en later naar vier.
- 1Twee keuzes die ver uit elkaar liggenEen sok en een vork. Geen sok en een want.
- 2Eerst helpen, dan wachtenWijs de eerste keren de goede plek aan. Wacht daarna een tel of twee voordat je wijst. Wijs daarna niet meer.
- 3Wissel de plekVerwissel de bakjes tussen twee beurten, en kijk naar je kind, niet naar het goede bakje.
- 4Stop op tijdDrie tot zes beurten is genoeg. Eindig met een beurt die lukte.
Wat doe je als je kind het fout doet?
Blijf rustig en zeg weinig. Zeg geen “nee” en geen “fout”. Leg het ding terug, zeg “kijk, hier” en geef dezelfde beurt nog een keer, met iets meer hulp. Na een harde “nee” stoppen sommige kinderen met proberen.
In een onderzoek met 28 kinderen met autisme die dingen leerden benoemen, werkte fouten voorkomen met vroege hulp, en fouten achteraf rustig verbeteren ook. Blijven de fouten komen, dan is de stap te groot. Ga terug naar minder keuzes.
Kleuren sorteren met je peuter
Je kind hoeft de kleuren niet te kennen. Het hoeft alleen te zien dat twee dingen er hetzelfde uitzien.
Begin met rood en blauw, en neem dingen die alleen in kleur verschillen: dezelfde blokken, dezelfde doppen. Komt er later een derde kleur bij, kies dan geel. Oranje naast rood is in het begin te moeilijk.
Veel jonge kinderen met autisme stoppen dingen in hun mond. Gebruik voorwerpen die te groot zijn om door te slikken, en blijf erbij.
Van de tafel naar de rest van het huis
Je kind koppelt aan tafel, maar nergens anders. Dat komt veel voor bij autisme. Wat je kind leert, blijft vaak vastzitten aan de plek, de spullen en de persoon.
De Amerikaanse onderzoekers Stokes en Baer schreven in 1977 al dat je dit niet aan het toeval moet overlaten. Gebruik dus vanaf het begin verschillende paren sokken. Zet op maandag schoenen bij elkaar in de gang en op zondag bij oma.
Lees over kleine stappen bij een ontwikkelingsachterstandVan koppelen naar pictogrammen en woorden
Een dagritme met pictogrammen helpt pas echt als je kind snapt dat een plaatje voor iets echts staat. Het echte ding op het plaatje leggen oefent dat.
Koppelt je kind plaatjes makkelijk, leg er dan drie neer en vraag “waar is de bal?”. Nu luistert je kind naar het woord. Dat is een nieuwe stap, dus begin weer met weinig keuzes en veel hulp.
Waar is de bal?
Hond
Bal
Appel
Schoenen
Wanneer vraag je hulp?
Vraag de logopedist, de orthopedagoog of de begeleider van het kinderdagcentrum welke stap bij je kind past en met hoeveel keuzes je thuis oefent.
Verliest je kind vaardigheden die het eerder had? Bespreek dat snel met de huisarts of met de jeugdarts van het consultatiebureau. In Vlaanderen kun je terecht bij Kind en Gezin of de kinderarts.
Lees meer over logopedie voor kinderen